Blog

«Υπερπροστατευτικότητα: όταν η αγάπη πνίγει»

Ένα κρίσιμο θέμα που συχνά ταλανίζει τη σχέση γονιού – παιδιού είναι η γονική τάση που υπερβάλει να προστατέψει το παιδί από διάφορους κινδύνους – πραγματικούς ή/και φαντασιακούς.

Είναι γεγονός ότι ο σύγχρονος άνθρωπος – ειδικά στα μεγάλα αστικά κέντρα – βρίσκεται υπό την απειλή τόσο περιβαλλοντικής (πλήθος μηχανοκίνητων οχημάτων, έλλειψη φυσικών χώρων κ.ά.) όσο και ανθρώπινης επικινδυνότητας (υπερπληθυσμός, εγκληματικότητα κ.ά.).

Είναι φυσικό οι γονείς να επιθυμούν να προστατέψουν τα παιδιά τους και να τα προετοιμάσουν, διαφυλάσσοντας την ψυχική και σωματική τους ασφάλεια. Αυτή η διαδικασία είναι απαραίτητη για την υγιή ένταξη του παιδιού στο κοινωνικό γίγνεσθαι της εποχής του και περιλαμβάνει μια μεγάλη ποικιλία δεξιοτήτων και συμπεριφορών που έχει να μάθει το παιδί ως εκκολαπτόμενο κοινωνικό υποκείμενο (κυκλοφορία στον δρόμο, αλληλεπίδραση με άλλους, κοινωνικές συμπεριφορές και άλλα πολλά).

Αυτή η «κοινωνική ανατροφή» ενέχει απαραίτητα την οριοθέτηση. Προκειμένου το παιδί να εκπαιδευτεί με ασφάλεια στις διάφορες συμπεριφορές χρειάζεται να γνωρίζει με σαφήνεια τι μπορεί να κάνει και τι δεν πρέπει να κάνει, από τις πιο απλές καταστάσεις – πράσινο φανάρι περπατάμε, κόκκινο σταματάμε – μέχρι τις πιο σύνθετες.

Η παρατήρηση της γονικής συμπεριφοράς – το βασικό πρότυπο μίμησης των παιδιών – σε συνδυασμό με την επικοινωνιακή επεξήγηση στο βαθμό που το επιτρέπει η ηλικία του παιδιού και η ξεκάθαρη οριοθέτηση θα βοηθήσουν το παιδί να εσωτερικεύσει τις κοινωνικές νόρμες – τυπικές και άτυπες – για την υγιή και ασφαλή ένταξή του.

Βασικός παράγοντας για να επιτευχθεί αυτό είναι η επαφή με τις κοινωνικές καταστάσεις και η αλληλεπίδραση με τους άλλους, εν ολίγοις η ύπαρξη ερεθισμάτων. Η υπερπροστατευτική στάση όμως που υπερβάλει να απομακρύνει τους διαφόρους κινδύνους για το καλό του παιδιού, αναγκαστικά περιορίζει τα ερεθίσματα φτωχαίνοντας το περιβάλλον του κι επηρεάζοντας έτσι τη ψυχο-συναισθηματική του εξέλιξη.

Μεγάλο ρόλο σε αυτό παίζει η οριοθέτηση, που σε αυτές τις περιπτώσεις, τείνει να καταπιέζει καθώς οι πολλές απαγορεύσεις που θέτει μειώνουν τις επιλογές του παιδιού κι επομένως την ανάπτυξη της κριτικής αντίληψης, την αυτονόμηση και την υπό διαμόρφωση ελεύθερη βούληση.

Τα όρια έχουν αναφερθεί ως ο γονικός φράχτης που δίνει στα παιδιά το χώρο να υπάρχουν και να κινούνται ελεύθερα και με ασφάλεια για την ανακάλυψη του κόσμου (του Εαυτού και των Άλλων) και τη δημιουργική ύπαρξη σε αυτόν.

Διευρύνοντας το συμβολισμό, μπορούμε να φανταστούμε την υπερπροστατευτικότητα από φράχτη να υψώνεται σε φράγμα που αποκόβει το παιδί από τον έξω κόσμο και αποστειρώνει το περιβάλλον του από εξωτερικά ερεθίσματα απαραίτητα για την ανάπτυξή του.

Δυστυχώς η στάση αυτή οδηγεί σε επικίνδυνα αποτελέσματα , είτε εξαναγκάζοντας το παιδί σε μια παρορμητική «απόδραση» και την έκθεσή του σε κινδύνους είτε καταλήγοντας στην εσωτερίκευση των γονικών απαγορεύσεων σε τέτοιο βαθμό που να εκφρασθούν ψυχαναγκαστικά συμπτώματα, κοινωνικές αδεξιότητες και συναισθηματικές δυσλειτουργίες.

Σε μια εποχή επικίνδυνη, ένα από τα σημαντικότερα γονικά καθήκοντα είναι η ενδυνάμωση και η αυτονόμηση του παιδιού ώστε να αναπτυχθεί σε έναν υγιή ενήλικα που οφείλει πια να προστατέψει ο ίδιος τον εαυτό του και μπορεί να αντιμετωπίσει τις διάφορες δυσκολίες που αναπόφευκτα έχει η ζωή χωρίς να εξαρτάται από τον Άλλον – έστω κι αν είναι ο γονέας.

Όπως αναφέρει ο Αργεντινός ψυχοθεραπευτής Χόρχε Μπουκάι «αν χρειάζομαι κάποιον να είναι μαζί μου όλη την ώρα, αυτό το άτομο θα πρέπει να είμαι εγώ».

(Το άρθρο επιμελήθηκε η Κα Μάρκου Μαρία, ψυχολόγος και συνεργάτης του κέντρου ειδικών θεραπειών “Εργομιλώ”). — στην τοποθεσία ergomilw.